Cyfrowy Paszport Produktu (DPP) - nowe wymogi prawne i wyzwania dla podmiotów wprowadzających towary na rynek unijny
Cyfrowy Paszport Produktu (DPP) - nowe wymogi prawne i wyzwania dla podmiotów wprowadzających towary na rynek unijny i dla ich łańcucha dostaw
Poniższy artykuł stanowi analizę nadchodzących obowiązków dla podmiotów wprowadzających towary na rynek unijny.
W związku z postępującą transformacją prawną w ramach Europejskiego Zielonego Ładu, przed przedsiębiorcami stają nowe obowiązki. Jednym z kluczowych instrumentów nowej polityki zrównoważonych produktów jest Cyfrowy Paszport Produktu (Digital Product Passport – DPP). Wielu producentów i importerów staje obecnie przed pytaniem o zakres podmiotowy i przedmiotowy nowych regulacji oraz o to, w jaki sposób przygotować swoją organizację na ich wejście w życie.
Czym tak naprawdę jest Cyfrowy Paszport Produktu i w jakim celu został stworzony?
Cyfrowy Paszport Produktu to ustrukturyzowana, cyfrowa „teczka informacyjna” pełniąca funkcję dowodu tożsamości danego towaru. Zeskanowanie nośnika danych (np. kodu QR) umieszczonego na produkcie, jego opakowaniu lub w dokumentacji, ma zapewnić natychmiastowy dostęp do informacji o całym cyklu życia tego produktu. W systemie informatycznym gromadzone będą dane dotyczące m.in. składu i pochodzenia surowców, śladu węglowego, zawartości substancji niebezpiecznych, a także wytyczne dotyczące naprawy i recyklingu.
Zatem, DPP to zbiór zorganizowanych danych, który ma gwarantować przejrzystość na rynku. Architektura systemu zakłada zróżnicowany poziom dostępu - zakres informacji udostępnianych konsumentom będzie odmienny od tego, do którego wgląd uzyskają organy celne, organy nadzoru rynku czy certyfikowane serwisy naprawcze.
Instytucja ta została wprowadzona rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1781 ustanawiającym ramy ustalania wymogów ekoprojektu dla zrównoważonych produktów (tzw. rozporządzenie ESPR), które obowiązuje od 18 lipca 2024 r.
Mając na uwadze powyższe, pojawia się kolejne pytanie: czy praktyka szybkiego wdrożenia DPP jest w ogóle możliwa do zrealizowania przez organizacje? Należy zwrócić uwagę, że rozporządzenie ESPR nie określa jednej, uniwersalnej daty wejścia w życie obowiązku stosowania DPP dla wszystkich towarów. Precyzyjne wymogi dla poszczególnych grup produktowych będą sukcesywnie wprowadzane w drodze aktów delegowanych Komisji Europejskiej. W pierwszej kolejności obowiązek ten obejmie wybrane kategorie baterii (w tym baterie przemysłowe oraz przeznaczone do pojazdów elektrycznych) - system ten stanie się dla nich bezwzględnie wymagalny już od 18 lutego 2027 r.
Następnie opracowywane będą sektorowe wymogi DPP dla kolejnych grup produktów wskazanych w rozporządzeniu ESPR. Zgodnie z planowanym harmonogramem, obowiązek ten obejmie w następnej kolejności:
- w 2027 r. – branżę tekstylną, opony oraz aluminium,
- w 2028 r. – branżę meblarską,
- w 2029 r. – materace oraz produkty sektora ICT..
Wątpliwości budzi jednak praktyczny i prawny wymiar funkcjonowania całego rozwiązania. Po pierwsze, oparcie systemu identyfikacji na powszechnie dostępnych nośnikach (jak kody QR) rodzi ryzyko ich kopiowania przez podmioty wprowadzające do obrotu towary podrobione. Wymagać to będzie wdrożenia dodatkowych zabezpieczeń weryfikujących autentyczność.
Po drugie, realizacja obowiązku spoczywającego na producencie finalnego wyrobu jest całkowicie uzależniona od pozyskania precyzyjnych danych od podwykonawców. Dostawcy komponentów z państw trzecich nierzadko odmawiają udostępniania szczegółowych specyfikacji, powołując się na tajemnicę przedsiębiorstwa oraz ochronę własnego know-how.
Jakie konkretne działania wymusza rozporządzenie ESPR?
Przygotowanie organizacji do nowych przepisów wymaga wdrożenia szeregu procesów operacyjnych i prawnych. Rozporządzenie ESPR nakłada na podmioty gospodarcze wskazane poniżej obowiązki:
Wdrożenie Cyfrowego Paszportu Produktu: Producent wprowadzający produkt do obrotu lub oddający go do użytku musi zagwarantować dostępność cyfrowego paszportu produktu. Zgodnie z art. 9 i art. 10 rozporządzenia ESPR, produkty będą mogły zostać wprowadzone do obrotu lub oddane do użytku wyłącznie wtedy, gdy dostępny będzie dla nich cyfrowy paszport produktu. Przedsiębiorstwo musi powiązać produkt z fizycznym nośnikiem danych (kodem QR), który będzie połączony z niezmiennym, niepowtarzalnym identyfikatorem produktu w systemie.
Ocena zgodności i długoterminowa archiwizacja: Zanim towar trafi na rynek, producent musi przeprowadzić procedurę oceny zgodności i przygotować wymaganą dokumentację techniczną (art. 27 ust. 2). Przepisy nakazują przechowywanie tej dokumentacji oraz deklaracji zgodności UE przez okres 10 lat od momentu wprowadzenia produktu do obrotu (art. 27 ust. 3).
Cyfrowe instrukcje i transparentność danych: Producenci mają obowiązek udostępniać instrukcje obsługi w formacie cyfrowym, które muszą być możliwe do pobrania i zachowane online przez co najmniej 10 lat od oddania produktu do użytku. Ponadto w publicznej części DPP producent musi zamieścić swoją nazwę, znak towarowy oraz dane kontaktowe (art. 27 ust. 6).
Raportowanie i zakaz niszczenia niesprzedanych towarów: ESPR wprowadza surowe zasady zapobiegania niszczeniu niesprzedanych produktów konsumpcyjnych. Przedsiębiorcy będą musieli publicznie ujawniać na swoich stronach internetowych roczną liczbę, wagę oraz powody pozbycia się niesprzedanych produktów (art. 24 ust. 1). Z wymogów tych wyłączone są mikro i małe przedsiębiorstwa.
Wymogi dla e-commerce, czyli Cyfrowy Paszport Produktu w sprzedaży internetowej
Obowiązek udostępnienia paszportu produktu nie ograniczy się wyłącznie do towarów fizycznie wyeksponowanych na półkach sklepowych. Ustawodawca unijny przewidział szczególne regulacje dla sprzedaży na odległość, zabezpieczając interes klienta, który nie ma fizycznego dostępu do towaru przed dokonaniem transakcji.
Zgodnie z art. 10 ust. 3 lit. a) rozporządzenia ESPR, podmiot gospodarczy wprowadzający produkt do obrotu ma obowiązek dostarczyć sprzedawcom i dostawcom internetowych platform handlowych „cyfrową kopię nośnika danych lub niepowtarzalny identyfikator produktu [...] aby umożliwić im udostępnienie nośnika danych lub niepowtarzalnego identyfikatora produktu potencjalnym klientom, jeżeli fizyczny dostęp do produktu nie jest możliwy”.
Powyższy rygor uzupełnia art. 31 rozporządzenia, nakładający bezpośrednie obowiązki na samych sprzedawców detalicznych. Przepisy ust. 1 i 2 tego artykułu stanowią wprost, że to sprzedawcy muszą zagwarantować, aby cyfrowy paszport produktu był „łatwo dostępny dla klientów i potencjalnych klientów, również w przypadku sprzedaży na odległość”.
Wyzwania prawne dla przedsiębiorców
Wdrożenie DPP to proces, który wymaga precyzyjnego zabezpieczenia prawnego:
Po pierwsze zgodność z RODO: Zarządzanie danymi musi odbywać się bezpiecznie. Dane osobowe nie mogą być przechowywane w DPP bez ich wyraźnej zgody na podstawie obowiązujących przepisów RODO (art. 10 ust. 1 lit. e).
Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa: Kluczowe jest wyważenie unijnego nakazu transparentności z odpowiednim zabezpieczeniem prawnym wrażliwych informacji technologicznych i specyfikacji produkcyjnych przed dostępem nieuczciwej konkurencji.
Weryfikacja łańcucha dostaw: Odpowiedzialność za poprawność i kompletność danych w DPP spoczywa bezpośrednio na podmiocie wprowadzającym produkt do obrotu (zazwyczaj producencie lub importerze). Wymaga to renegocjacji umów B2B z zagranicznymi podwykonawcami i zabezpieczenia ich odpowiednimi klauzulami.
Autorzy: Natalia Ptaszek, adw. Julia Armata, specjalizaująca się w prawie nowych technologii i we wdrożeniu przepisów unijnych.
Wprowadzasz produkty na rynek unijny i obawiasz się, że nadchodzące wymogi zablokują Twoją sprzedaż? Masz obecnie problem z renegocjacją umów z zagranicznymi dostawcami w zakresie przekazywania danych produktowych? Nie jesteś pewna_y, że Twoje produkty i ich oznaczenia spełniają wymogi unijne? Skontaktuj się z nami celem uzyskania porady prawnej w tej sprawie, przeprowadzenia audytu lub wsparcia w przygotowaniu odpowiedniej dokumentacji produktu: Kontakt.
